Vai al contenuto principale Vai alla navigazione principale Vai alla navigazione secondaria

Statut d'Autonomia

La mesures tëutes a bën dla populazion dl Südtirol dal 1971 inant ie unides fates sun la fundamënta dl’acurdanzes fissedes tl „pachet“. L „pachet“ ie de fat n’abineda de mesures per l’atuazion de chëles che la Talia se à mpënià n basa a prupostes dla cumiscion di 19 (1961-1964), a tratatives diretes danter l’Austria y la Talia y a dialogs danter reprejentanc dl guviern talian y la populazion dl Südtirol. L „pachet“ ie unit apurvà ai 23 de nuvëmber 1969 cun na maiuranza dëibla dal’assemblea provinziela dla Südtiroler Volkspartei; ai 4 de dezëmber 1969 iel passà tla Camera y ai 5 de dezëmber tl Senat dl Parlamënt talian; ai 16 de dezëmber 1969 nen iel ala fin unit tëut cunescënza dal cunsëi naziunel austriach.

L „pachet“ cuntën de ndut 137 mesures per na miëura defendura dla populazion dl Südtirol; 97 de chëstes à messù unì atuedes cun mudazion dl Statut d’autonomia dl 1948 (tres lege costituzionela), ot cun regulamënc d’atuazion al medemo Statut d’autonomia, 15 cun na lege statela scëmpla, nuef cun decrec aministratifs; pra l’autra ot mesures vala de „prezisazions“ de ponc y mesures singules, che ie oget d’ejam dl guviern, sciche nce de garanzies nternes. La pert plu mpurtanta dl’atuazion dl pachet fova la lege costituzionela per l Statut d’autonomia di 10 de nuvëmber 1971, n. 1), che ti ie jita danora ala publicazion de n Test unich n l ann 1972; chësc test unich cuntën i regulamënc dl vedl Statut che ie mo n forza sciche nce l Statut d’autonomia nuef. Ala publicazion de chësc Statut d’autonomia nuef tla Gazëta Ufziela dla Republica ti ëssa tosc dassù jì do nce la publicazion dl test tudësch ufiziel dl Statut tl Buletin Ufiziel dla Region. Ma l’apurvazion dla traduzion tudëscia ie permò unida a s’l dé tla segonga pert dl ann 1978, l test prejentà dal Guviern provinziel ie unit azetà da Roma tla gran maiuranza de si pertes; ala fin ie l test pona unit publicà de nuvëmber dl medemo ann tl Buletin Ufiziel.

La mpurtanza dla fazions de cërta cumpetënzes fissedes tl Statut messova unì splighedes tres normes d’atuazion. Dla 15 mesures che ëssa messù unì atuedes cun lege statela scëmpla ie 13 cuntenides tla lege statela n. 18 dl 1972 ntan che la 14ejima mesura, cun chëla che l ti vën sëurandat la cumpetënza de istituì tla doi provinzies aziendes cumenalisedes per la destribuzion d’energia eletrica, ne ie nia unida reguleda tres lege statela, ma tres n’acurdanza cun la SVP, adum cun normes d’atuazion liedes ala gestion dl’economia eletrica. L reurdinamënt dla zircoscrizions liteles dl Senat (mesura 111 dl „pachet“) ie ala fin unì regulà tl 1991 cun lege urdinera. La despusizions de sort aministrativa cuntenides tl pachet (p.e. l’adurvanza dla rujeneda tudëscia sun placac y tofles, l recunescimënt dla persunalità giuridica dla Union vitimes de viera y saudëies al front sudtirolejes (SKFV), la puscibltà de istituì la zentrela dla Casses Raiffeisen dl Südtirol y nsci inant) ie dutes jites n forza.

Ai 11 de juni dl 1992 ie cun la cunseniazion dla „detlarazion de stlujura dla stritaria“ da pert dl’Austria de viers dla Talia (chëla che vën tlameda l apajamënt dla stritaria) la stritaria sun la cuestion sudtiroleja purteda dant dan l’UNO ti ani 1960 formalmënter unida stluta ju. Purempò ti iel nce do l 1992, tl cheder de n’autonomia dinamica y cundechël nce ampliabla, unit sëurandat al Südtirol mo d’autra cumpetënzes (la majera pert tres delegazion) y ntegrà y miurà normes d’atuazion bele emanedes. De gran mudamënc se à pona purtà pro cun la doi reformes costituzioneles dl 2001. Cun la lege costituzionela n. 2 di 31 de jené 2001 ie l Statut d’autonomia unit mudà y adatà te vel pont mpurtant. La fazion zënzauter plu mpurtanta de chësta reforma dl Statut reverda la Region che à perdù si relevanza ntan che i cunsëies provinziei dl Südtirol y dl Trentin ie unic renfurzei a na moda che l Cunsëi regiunel se porta pro coche la union di doi Cunsëies provinziei. Fazions de mpurtanza sun l’autonomia dl Südtirol à nce abù n’autra reforma costituzionela (la lege costituzionela n. 3 di 18 d’utober 2001) che ova coche oget la regulamentazion y l urdinamënt dla Regions, dla Provinzies y di Chemuns (titul V dla Costituzion taliana).

Ciariëde ju da tlo la verscion ntiera dl Statut d’autonomia tl format-pdf »

Acioche i documënc-pdf sun chësta plata posse unì ciariei jù muessel unì nstalà l Acrobat Reader. Ciariede tlo ju l Acrobat Reader